iwi hilo

Mai ka manawa ʻo ke poʻo, ka haka ʻolu o nā poʻe hulu mamo mai kikilo mai, a i nā kihi ʻehā o ke kino, me ka ʻauhau iwi hilo e konikoni ʻana i ka mauli Hawaiʻi, a hiki i ka poli o ka wāwae, kahi e lewa kūnoni ana ka mākaʻikaʻi o ke ola kānaka. E nā poʻe mākeʻe ʻōlelo, ka ʻī, ka mahi, ka palena, nona ua mau hiʻohiʻona e kāhiko a hoʻokānaka ʻana iā kākou a pau. ʻAnoʻai me ke aloha.

Ua laha ʻia nō kēia wā kūlaia ʻōlelo Hawaiʻi, a e lilo kēia wahi ʻōlelo i wahi hunahuna ʻuʻuku o ka ʻike na ka poʻe lehulehu no kēia mea he iwi hilo, e pili ana nō ʻo ia i ka ʻoihana ola kino a me ke kūpono ʻana o ka mauli Hawaiʻi. Ua ʻowaka mai ka leo o kūpuna mā a hoʻopuka ʻia maila kahi ʻōlelo noʻeau penei: “Ola nā iwi.” He ʻōlelo ia e ‘ī aku i ka poʻe, e mālama hoʻi i nā poʻe kūlaiwi o kūpuna mā, me kō lākou mau iwi i waiho mālie ʻia i nā one hānau o kākou, i mea e ola hoʻi ia mau iwi.

Wahi a G. P. Judd ma kāna puke i hoʻopuka ʻia ʻo Anatomia, “Ua oi aku ka loa a me ka nui o keia [iwi hilo] i ko na iwi a pau o ke kino.” Me ka manaʻo, he iwi koʻikoʻi paha kēia i ke kino o ke kānaka, he mea nui e kālele aku. Kainō wau, kapa ʻia kēia iwi he iwi hilo i kēia ʻōlelo nei, “No ka hemo paha [o ka iwi hilo] ua hikiia i ke kaula.” Hilo ʻia kēia iwi i ke kahua o ke kānaka, paʻa maila ke kahua e kūkulu aku i ka hale, ke kino o ke kānaka. Wahi a ka lohe, ʻo ka iwi hilo ka iwi paʻa loa o ke kino holoʻokoʻa, kākaʻikahi nā mea i hiki iā ia ke haʻi ʻia.

He inoa ʻē aʻe kō ua iwi nei, he ʻauhau hoʻi. Hilo ʻia a paʻa ka ilina kūpuna i loko nō o ua iwi, a maliʻa paha, ʻo ia ke kumu o kona inoa e kapa ʻia nei he ʻauhau. Kū ka moʻo o ke kānaka i kona ʻauhau, ka iwi i ʻoi aʻe kona nui i nā iwi a pau loa o ke kino, ka “waihona” hoʻi o ka moʻokūʻauhau.

ʻIke mau ʻia kēia ʻōlelo ma nā mele, nā moʻolelo, a pēlā wale aku. “Konikoni ana i ka iwi hilo.” ʻUnuhi ʻia kēia ʻōlelo e Pūkuʻi, “throbbing to the very depths of the very core of one's being.” ʻO ka iwi hilo nō ka wahi e noho ana ka piko o ke kānaka. Puka maila ka mea kamahaʻo, a konikoni maila ka iwi hilo. Ua nani nō, ʻaʻohe mea ona e kana mai e kūpono hoʻi i ka wehewehena i kēia ʻano hana a ke kānaka. Me kēia mau ʻōlelo wau i hiki hoʻi i ka panina, i mea e ola ai nā iwi, e waiho hoʻi wau kēia i mua o ʻoukou e nā mea heluhelu,

ʻO wau nō me ke aloha, noelo i ka iwi hilo,

                                                                                                   Kahikinaokalā

 

#MahinaOleloHawaii #OleloHawaii #HawaiianLanguageMonth #meakulakaiapuni

Pin It
Real time web analytics, Heat map tracking